การเก็บตัวอย่างโคและกระบือที่สงสัยโรค Haemorrhagic Septicemia (HS)
เชื้อสาเหตุ: Pasteurella multocida
วัตถุประสงค์: เพื่อได้เชื้อมีชีวิตสำหรับเพาะเลี้ยงและทดสอบความไวต่อยาปฏิชีวนะ ใช้กำหนดแนวทางการรักษาโค–กระบือในพื้นที่
หลักการและเหตุผล
- HS เป็นโรคระบาดรุนแรงในโคและกระบือ มีอัตราการตายสูง
- ต้องการเชื้อมีชีวิตเพื่อเพาะเลี้ยงและทำการทดสอบความไวต่อยาปฏิชีวนะ
- การเก็บตัวอย่างที่ถูกต้องและการส่งที่รวดเร็วมีความสำคัญอย่างยิ่ง
กรณีสัตว์ป่วยมีชีวิต
- ช่วงเวลาที่เก็บ: ขณะสัตว์ยังมีชีวิตและมีอาการป่วย (ไข้สูง, หอบ, หายใจลำบาก)
วิธีการเก็บตัวอย่าง
1. ตัวอย่างเลือด (Hemoculture)
- อุปกรณ์: ขวด Hemoculture (BD), เข็มฉีดยา, แอลกอฮอล์ 70%, ถุงมือปลอดเชื้อ
วิธีการเก็บ:
1. เช็ดผิวหนังบริเวณแทงเข็มด้วยแอลกอฮอล์
2. ใช้เข็มใหม่สะอาดดูดเลือด
3. เปลี่ยนเข็มใหม่ก่อนแทงเข้าขวด Hemoculture
4. เติมเลือด 5 ซีซี ลงในขวด
5. เขย่าขวดเบา ๆ เพื่อผสมเลือดกับอาหารเลี้ยงเชื้อในขวด
- การเก็บรักษาและขนส่ง: ไม่ต้องแช่เย็น ทั้งก่อนและหลังเก็บ และควรส่งถึงห้องปฏิบัติการภายใน 12 ชั่วโมง
2. ตัวอย่าง Swab จากโพรงจมูก
- อุปกรณ์: ไม้สวอปปลอดเชื้อ, หลอดใส่ตัวอย่าง (Cary-Blair หรือ Amies transport medium)
- ตำแหน่งที่เก็บ: nasopharyngeal mucosa (ตำแหน่งที่พบเชื้อมากที่สุด)
วิธีการเก็บ:
1. ใช้สวอปเช็ดโพรงจมูกลึกเข้าไปถึง nasopharyngeal mucosa 2. ใส่สวอปลงในหลอด Cary-Blair หรือ Amies- การเก็บรักษาและขนส่ง: ต้องแช่เย็น (2–8°C) หลังเก็บ และส่งถึงห้องปฏิบัติการภายใน 12 ชั่วโมง
- 3. ปิดฝาให้แน่น
กรณีสัตว์ตาย
- หากสัตว์ตายแล้ว ไม่เก็บเลือด
- เก็บสวอปจมูก ส่วน nasopharyngeal
- เก็บชิ้นส่วนอวัยวะ ต่อมน้ำเหลือง ตับ หัวใจ ปอด และหลอดลม
ข้อควรระวัง
- ห้ามใช้เข็มซ้ำ
- ปฏิบัติแบบปลอดเชื้อทุกขั้นตอน
การขนส่งตัวอย่าง
- ตัวอย่าง swab และ อวัยวะ บรรจุในกล่องเก็บความเย็นพร้อม ice pack หรือน้ำแข็ง
- ตัวอย่าง เลือด ไม่ต้องใส่กล่องเก็บความเย็น เก็บอุณหภูมิห้อง เป็นขวดแก้วระวังแตก
- ระบุข้อมูล ชื่อฟาร์ม, รหัสสัตว์, วันที่เก็บ, ผู้เก็บตัวอย่าง ให้ครบถ้วน
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
กรมปศุสัตว์